Taxol Là Gì

Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in _menu_load_objects() (line 579 of /home/cortua.com/GIT/vjs/main_website/includes/menu.inc).

Bạn đang xem: Taxol là gì


*
VJS_TSD_19.pdf

Hợp chất thiên nhiên trong hóa trị ung thư

Trần Thị Hồng Loan1,2,3,*; Nguyễn Minh Hiền1

1 Khoa Hóa, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, Đà Nẵng.

2 Viện Nghiên cứu Thiên nhiên, Đại học Y Cao Hùng, Cao Hùng, Đài Loan.

3 Trung tâm Nghiên cứu Bệnh Truyền nhiễm và Ung thư, Đại học Y Cao Hùng, Cao Hùng, Đài Loan.

kmu.edu.tw.

Từ khoá: Hợp chất thiên nhiên; ung thư; hóa trị.

Giới thiệu (Abstract)

Ung thư hiện nay đang là căn bệnh có mức độ tử vong cao cùng với tốc độ phát triển nhanh tại Việt Nam. Tìm kiếm các loại thuốc mới có độc tính trên nhiều dòng ung thư khác nhau, ít tác dụng phụ đang là ưu tiên hàng đầu. Hiện nay, các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam đặt nhiều quan tâm vào các hợp chất thiên nhiên có hoạt tính chống ung thư. Từ các bài thuốc dân gian đến việc sàng lọc các hợp chất có hoạt tính sinh học trên quy mô lớn, đến nay chúng ta đã có nhiều loại thuốc ung thư được thương mại hoá có nguồn gốc thiên nhiên. Bài báo này cung cấp cái nhìn khái quát dựa theo trục thời gian về khám phá và ứng dụng các hợp chất thiên nhiên trong điều trị ung thư, cơ chế sinh học của một số hợp chất tiêu biểu cũng như thách thức của lĩnh vực này tại Việt Nam trong thời gian sắp đến.

Xem thêm: Đánh Giá Hyundai I20 Active 2016, Đánh Giá Xe Hyundai I20 Active 2016

Lịch sử nghiên cứu thuốc điều trị ung thư từ các chế phẩm thiên nhiên

Bệnh ung thư mang đến nhiều hệ luỵ về sức khoẻ, có thể gây ra cái chết cho bệnh nhân nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Theo số liệu mới nhất được đăng trên website của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư được xác định là nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong trên khắp thế giới; năm 2012, có xấp xỉ 14 triệu ca bệnh ung thư mới và hơn 8 triệu cái chết liên quan đến ung thư. Số lượng ca bệnh ung thư mới được dự đoán tăng hơn 70% trong hai thập kỉ. Theo Báo cáo tổng quan ngành Y tế do Bộ Y tế Việt Nam công bố năm 2015, số người mới mắc ung thư ở Việt Nam là hơn 125.000 năm 2012 và ước tính con số này sẽ tăng lên gần 190.000 vào năm 2020 (1). Tìm kiếm các loại thuốc mới có khả năng tiêu diệt nhiều dòng tế bào ung thư khác nhau, đồng thời giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc là yêu cầu cấp thiết hiện nay. Có nhiều con đường để tìm kiếm các thuốc điều trị ung thư mới nhưng hợp chất có nguồn gốc thiên nhiên vẫn là một nguồn quan trọng.

Không phải từ bây giờ mà từ hàng ngàn năm trước, con người đã sử dụng các loại thực vật trong việc điều trị nhiều loại bệnh khác nhau. Hơn 50 năm trước, hợp chất thiên nhiên bắt đầu đóng vai trò quan trọng trong tìm kiếm thuốc điều trị ung thư. Hai loại thực vật đầu tiên được nghiên cứu là Podophyllum peltatum (Táo ma) và Catharanthus roseus (Dừa cạn) (2). Nghiên cứu này khởi nguồn từ bài thuốc dân gian của người Ấn Độ tại Mỹ sử dụng dịch chiết từ rễ cây Táo ma để điều trị ung thư da và bệnh sùi mào gà. Các nghiên cứu chỉ ra rằng thành phần chính của cây Táo ma là Podophyllotoxin. Đây là tiền thân của nhóm hợp chất điều trị ung thư Podophyllins. Một số thuốc điều trị ung thư thường được sử dụng hiện nay nằm trong nhóm Podophyllins là Etoposide và Teniposide. Một ví dụ tương tự là cây Dừa cạn. Đây là một loại cây thân thảo, sống lâu năm, mọc và phân bố ở các nước nhiệt đới như Việt Nam, Ấn Độ, Philippines. Cây dừa cạn được dùng trong y học cổ truyền tại nhiều nước để chữa bệnh đái tháo đường (3). Tuy nhiên đến tận năm 1958, hai thành phần chính của cây Dừa cạn là Vinblastine và Vincristine mới được chứng minh có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư (2).

Những thành công trong nghiên cứu hợp chất thiên nhiên đã thúc đẩy Viện Nghiên Cứu Ung thư Quốc gia (National Cancer Institute, NCI) của Hoa Kì khởi động dự án khảo sát hợp chất thiên nhiên trong điều trị ung thư vào những năm 1960. Từ năm 1960 đến năm 1982, 35.000 loài thực vật đã được lấy mẫu và kiểm tra khả năng tiêu diệt dòng tế bào ung thư máu của chuột L1210 và P388 (4). Một trong những hợp chất quan trọng được tìm thấy trong dự án này là Paclitaxel (Taxol). Taxol là một hợp chất được tìm thấy từ quá trình phân lập từ vỏ cây Taxus brevifolia (cây Thông đỏ). Taxol được sử dụng trong điều trị ung thư buồng trứng, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tụy và một vài loại ung thư khác. Không dừng lại ở đó, vào năm 1985, NCI tiếp tục khởi động dự án nghiên cứu liên quan đến hợp chất thiên nhiên. Dự án này đã mở rộng các chủng loại dược liệu nghiên cứu bao gồm thực vật, động vật, vi sinh vật và đặc biệt quan tâm đến các loại dược liệu có nguồn gốc từ sinh vật biển. Đây là bước khởi đầu cho các nghiên cứu về hợp chất thiên nhiên có nguồn gốc từ sinh vật biển, một hướng mới đang thu hút được sự quan tâm hiện nay. Bên cạnh việc mở rộng các chủng loại thực vật, NCI mở rộng các dòng tế bào ung thư bao gồm cả các dòng ung thư khối u (ung thư phổi, ung thư vú, ung thư não..) và một vài dòng ung thư máu. Trong 5 năm đầu tiên của dự án, 100.000 mẫu vật liệu đã được kiểm tra bao gồm dịch chiết và hợp chất được phân lập, có hơn 60 dòng tế bào đã được khảo sát. Chương trình đã nhận diện được một loạt hợp chất có khả năng tiêu diệt các tế bào ung thư khối u, tuy nhiên không tìm thấy hợp chất có tác dụng điều trị tế bào ung thư máu. Trong 5 năm tiếp theo, từ 1990 đến 1995, dưới sự hỗ trợ của những bước tiến trong nghiên cứu về tế bào ung thư đã tạo nên tảng cho nghiên cứu cơ chế sinh học phân tử tương các giữa hợp chất thiên nhiên và tế bào ung thư (4). Các dữ liệu thu thập được cung cấp một nguồn thông tin vô cùng quý giá đối với việc nghiên cứu các thuốc điều trị ung thư mới.

Những thập niên gần đây, chúng ta đã chứng kiến sự phát triển vượt bậc về kĩ thuật và công nghệ trong lĩnh vực tìm kiếm, phát triển các thuốc điều trị ung thư. Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt này, hợp chất thiên nhiên vẫn là một hướng đi tiềm năng, hứa hẹn những đóng góp đáng kể.

Thực vật là nguồn nguyên liệu quan trọng trong tìm kiếm các loại thuốc điều trị ung thư

Từ xa xưa, người Châu Á đã biết sử dụng thực vật trong việc điều trị ung thư. Bài thuốc “Danggui Longhui Wan”, một bài thuốc cổ truyền người Trung Quốc kết hợp 11 loại dược liệu khác nhau, được sử dụng để điều trị cho bệnh nhân ung thư máu mãn tính (5). Hartwell một người tiên phong trong lĩnh vực đã công bố một danh sách hơn 3000 loài thực vật có khả năng sử dụng trong điều trị ung thư trong quyển “Plants Used Against Cancer” (6).

Những thành công bước đầu trong nghiên cứu hợp chất thiên nhiên đã tạo động lực cho cuộc tìm kiếm các thuốc điều trị ung thư từ thực vật. Khám phá và phát triển thuốc điều trị ung thư Vinblastine, Vincristine, và Podophyllotoxins là nền tảng cho hàng loạt những nghiên cứu về hợp chất thiên nhiên trong điều trị ung thư sau này (Bảng 1). Nối tiếp thành công là một loạt thuốc mới có nguồn gốc thực vật được tìm thấy, tiêu biểu là Taxol, Etoposide, Camptothecin (Bảng 1). Tại Mỹ, từ năm 1961 tính đến 2014 có 13 hợp chất từ thực vật được cấp phép sử dụng như thuốc điều trị ung thư. Số lượng chủng loại và doanh số bán ra của các thuốc ung thư có nguồn gốc thực vật là minh chứng rõ ràng về vai trò của thực vật như một nguồn lợi to lớn. Một số hợp chất được liệt kê trong bảng sau: